Σε χάκαραν ή ξεγελάστηκες; Τι κάνεις πρώτα

Στα άλλα άρθρα μας μιλάμε για πρόληψη. Εδώ μιλάμε για το «μετά»: τα πρώτα λεπτά, όταν καταλαβαίνεις ότι κάτι πήγε στραβά. Η λίστα έχει τρεις περιπτώσεις, και μπορεί να ισχύουν περισσότερες μαζί.

Ένα σημείωμα για τις πηγές. Οι σελίδες της FTC είναι από την αμερικανική Ομοσπονδιακή Επιτροπή Εμπορίου και αφορούν Αμερικανούς καταναλωτές. Αν μένεις στην Ελλάδα ή αλλού, η αντίστοιχη αναφορά γίνεται στην τοπική αστυνομία ή στην αρμόδια αρχή της χώρας σου.

Τι μπορείς να αναιρέσεις και τι όχι;

Τον λογαριασμό μπορείς συχνά να τον ξανακλειδώσεις. Μια συναλλαγή κρύπτο που έφυγε, όχι.

Η ethereum.org το λέει ξεκάθαρα: μια συναλλαγή στο Ethereum είναι μη αναστρέψιμη. Στις προειδοποιήσεις της για τις απάτες γράφει «Once you lose your crypto, it is gone», δηλαδή όταν χάσεις τα κρύπτο σου, έχουν φύγει. Δεν το γράφουμε για να σε τρομάξουμε. Το γράφουμε για να βάλεις σωστές προτεραιότητες: πρώτα προστατεύεις ό,τι έχει μείνει, μετά προσπαθείς για τα υπόλοιπα.

Περίπτωση 1: Έδωσες κωδικό ή στοιχεία σύνδεσης. Τι κάνεις;

Υποθετικό παράδειγμα: ο Νίκος πατά έναν σύνδεσμο «επαλήθευσης» και βάζει τον κωδικό του exchange (πλατφόρμα αγοραπωλησίας κρύπτο). Βλέπει ότι μπαίνει ακόμα στον λογαριασμό του. Τι κάνει:

• Αλλάζει αμέσως τον κωδικό. Η FTC συμβουλεύει νέο, ισχυρό κωδικό για τον λογαριασμό που εκτέθηκε. Η CISA, η αμερικανική υπηρεσία κυβερνοασφάλειας, προσθέτει να έχεις διαφορετικό ισχυρό κωδικό σε κάθε λογαριασμό. Άρα άλλαξε και κάθε άλλο λογαριασμό όπου είχες τον ίδιο.
• Ανοίγει το 2FA, δηλαδή τον δεύτερο έλεγχο ταυτότητας στη σύνδεση. Η CISA εξηγεί ότι το MFA (πολλαπλός έλεγχος) δίνει επιπλέον ασφάλεια, γιατί επιβεβαιώνει ποιος είσαι όταν συνδέεσαι. Αν το είχες ήδη, ξαναδές τις ρυθμίσεις του.
• Ψάχνει για ύποπτη δραστηριότητα: συνδέσεις που δεν αναγνωρίζει, νέες διευθύνσεις αναλήψεων, αλλαγές στο email ή στο τηλέφωνο.
• Επικοινωνεί με την υποστήριξη από τη σελίδα που έχει σε bookmark, όχι από σύνδεσμο που ήρθε σε μήνυμα. Μπορεί να είναι άλλη μία παγίδα.

Περισσότερα για κωδικούς και 2FA θα βρεις στο πώς ασφαλίζεις τον λογαριασμό σου στο exchange. Αν εκτέθηκε η φράση ανάκτησης του πορτοφολιού σου, η περίπτωση είναι πιο σοβαρή. Η ethereum.org τονίζει ότι δεν δίνεις ποτέ φράση ανάκτησης ή ιδιωτικά κλειδιά σε κανέναν. Δες και το άρθρο μας για το πώς φυλάς τη seed phrase.

Περίπτωση 2: Έδωσες πρόσβαση στον υπολογιστή σου. Τι κάνεις;

Αν εγκατέστησες πρόγραμμα απομακρυσμένης πρόσβασης επειδή το ζήτησε κάποιος «τεχνικός», δεν το ξανακάνεις. Η ethereum.org προειδοποιεί να μη δίνεις απομακρυσμένη πρόσβαση σε κανέναν. Τώρα:

• Κόψε τη σύνδεση. Κλείσε το πρόγραμμα και αποσύνδεσε τον υπολογιστή από το διαδίκτυο.
• Ενημέρωσε το λογισμικό ασφαλείας, ώστε να έχει τις τελευταίες προστασίες. Η FTC το προτείνει ρητά.
• Τρέξε σάρωση και διέγραψε ό,τι εντοπίσει ως πρόβλημα.
• Άλλαξε τους κωδικούς από άλλη συσκευή, όχι από τον υπολογιστή που μπήκαν. Αν κάποιος βλέπει την οθόνη, θα δει και τον νέο κωδικό. Ξεκίνα από email, exchange και τράπεζα.

Ένα δικό μας πρακτικό σημείο, όχι ισχυρισμός των πηγών: αν υπάρχει πορτοφόλι με κλειδιά στον ίδιο υπολογιστή, σκέψου να φτιάξεις νέο πορτοφόλι σε καθαρή συσκευή και να μεταφέρεις εκεί τα υπόλοιπά σου. Κάν’ το προσεκτικά και μόνο όταν είσαι σίγουρος ότι η νέα συσκευή είναι καθαρή.

Περίπτωση 3: Έστειλες κρύπτο. Τι κάνεις;

Υποθετικό παράδειγμα: η Μαρία στέλνει «100 μονάδες» σε διεύθυνση ενός άγνωστου «συμβούλου» που της υποσχέθηκε κέρδη. Καταλαβαίνει ότι ήταν απάτη. Δεν μπορεί να σταματήσει τη συναλλαγή, αλλά μπορεί να κινηθεί οργανωμένα:

• Κράτα στοιχεία: διεύθυνση παραλήπτη, ώρα, ποσό, αναγνωριστικό συναλλαγής (TxID) και στιγμιότυπα της συνομιλίας. Μη σβήσεις τίποτα.
• Επικοινώνησε αμέσως με την πλατφόρμα από την οποία έστειλες. Η FTC συμβουλεύει να πεις ότι η συναλλαγή ήταν δόλια και να ζητήσεις αναστροφή και επιστροφή. Να ξέρεις ότι ίσως δεν γίνει. Το ζητάς, όμως.
• Μην στείλεις ξανά. Αν ο «σύμβουλος» ζητήσει επιπλέον ποσό για «τέλη» ή «ξεμπλοκάρισμα», είναι συνέχεια της ίδιας απάτης.
• Ανάφερε την απάτη στην τοπική αστυνομία ή στην αρμόδια αρχή της χώρας σου. Η FTC ζητά να αναφέρονται οι απατεώνες.
• Έλεγξε τις εγκρίσεις του πορτοφολιού. Αν είχες συνδέσει το πορτοφόλι σε ύποπτο site, ίσως έχει μείνει ανοιχτή έγκριση. Η ethereum.org γράφει ότι οι εγκρίσεις δεν λήγουν από μόνες τους και ότι η ανάκληση χρειάζεται συναλλαγή με αμοιβή δικτύου. Τα βήματα είναι στη λίστα ελέγχου πριν στείλεις κρύπτο.

Μια γενική προειδοποίηση, δική μας: αν κάποιος σε πλησιάσει μετά την απάτη και υπόσχεται να ανακτήσει τα χρήματά σου, ειδικά αν ζητά πρώτα πληρωμή, να είσαι πολύ επιφυλακτικός. Μην πληρώσεις τίποτα προκαταβολικά σε άγνωστο που υπόσχεται επιστροφή.

Τι σημαίνει αυτό για σένα;

• Κλείσε πρώτα την πόρτα. Νέος μοναδικός κωδικός, 2FA, σάρωση. Πριν από οτιδήποτε άλλο.
• Γράψε τα στοιχεία αμέσως. Διεύθυνση, ώρα, ποσό, TxID, συνομιλίες. Μετά από μέρες θα τα ψάχνεις δύσκολα.
• Μίλα με την πλατφόρμα και τις αρχές, χωρίς να υπολογίζεις σε επιστροφή. Η αναστροφή δεν είναι δεδομένη.
• Μην το κρύψεις από ντροπή. Η καθυστέρηση κοστίζει περισσότερο από την αμηχανία.

Το σημαντικότερο είναι να αντιδράσεις γρήγορα και με σειρά, ακόμα κι όταν ξέρεις ότι ένα κομμάτι της ζημιάς δεν γυρίζει πίσω.