Επενδυτική απάτη στα κρύπτο: 6 σημάδια να σταματήσεις

Οι επενδυτικές απάτες δεν χρειάζονται κάποιο ιδιαίτερο «προϊόν». Άλλοτε είναι ένα token, άλλοτε μια πλατφόρμα, άλλοτε ένας «αλγόριθμος». Αυτό που μένει ίδιο είναι ο τρόπος που στήνονται: σε πείθουν να στείλεις εσύ τα χρήματα επειδή σου υπόσχονται κέρδος. Γι’ αυτό αξίζει να μάθεις το μοτίβο και όχι τα ονόματα.

Βασιζόμαστε σε τρεις σελίδες της FTC, της αμερικανικής αρχής προστασίας καταναλωτών. Τις παρουσιάζουμε ως γενικά μοτίβα, όχι ως ελληνικό νόμο. Τις αποδίδουμε με δικά μας λόγια.

Πώς καταλαβαίνω ότι μια επένδυση σε κρύπτο είναι απάτη;

Με βεβαιότητα δεν το καταλαβαίνεις πάντα. Μπορείς όμως να δεις κόκκινες σημαίες. Είναι ενδείξεις, όχι απόδειξη. Όσο περισσότερες μαζεύονται, τόσο πιο πολύ πρέπει να σταματήσεις.

Ο πίνακας δείχνει τι ακούς, τι σημαίνει και τι κάνεις.

Τι λέει ο απατεώνας	Τι σημαίνει	Τι κάνεις
«Εγγυημένο κέρδος, χωρίς ρίσκο»	Καμία νόμιμη επένδυση δεν εγγυάται κέρδος. Η FTC το λέει ξεκάθαρα: μόνο απατεώνες εγγυώνται κέρδη ή μεγάλες αποδόσεις.	Σταματάς. Δεν συνεχίζεις τη συζήτηση.
«Αποφάσισε τώρα, η ευκαιρία κλείνει»	Θέλουν να δράσεις πριν προλάβεις να σκεφτείς. Μια τίμια επιχείρηση σου δίνει χρόνο.	Δεν στέλνεις τίποτα άμεσα. Παίρνεις χρόνο.
«Στείλε εσύ πρώτος και θα σου επιστρέψω περισσότερα»	Ο διάσημος, ο «δωρητής», ο «σύμβουλος» δεν δίνουν τίποτα. Παίρνουν.	Δεν στέλνεις. Ο πραγματικός δωρητής δεν ζητά προκαταβολή.
«Πλήρωσε μόνο με κρύπτο»	Η FTC προειδοποιεί ότι μόνο απατεώνες απαιτούν πληρωμή σε κρυπτονομίσματα. Δεν γυρίζουν πίσω εύκολα.	Αρνείσαι. Ζητάς άλλον τρόπο και κρίνεις πώς αντιδρά.
«Είμαι διευθυντής επενδύσεων και σε βρήκα τυχαία»	Η FTC αναφέρει «διευθυντές επενδύσεων» που σε προσεγγίζουν αναπάντεχα. Δική μας προσθήκη: αν δεν σου εξηγούν πώς δουλεύει η επένδυση, είναι κόκκινη σημαία.	Δεν απαντάς σε αυτόν που ήρθε αναπάντεχα.

Υπάρχει εγγυημένη απόδοση;

Όχι. Οι αγορές κινούνται και μπορεί να χάσεις. Η FTC το συνοψίζει στη σελίδα της για τα κρύπτο: μόνο απατεώνες θα σου εγγυηθούν κέρδη. Αν ακούσεις «σίγουρο», «χωρίς ρίσκο» ή «δεν γίνεται να χάσεις», έχεις ήδη το πρώτο σημάδι.

Η πίεση χρόνου έρχεται συνήθως μαζί του. Η FTC σημειώνει ότι οι απατεώνες θέλουν να δράσεις πριν έχεις χρόνο να σκεφτείς, ενώ οι τίμιες επιχειρήσεις σού αφήνουν χρόνο να αποφασίσεις. Πίεση και φόβος εμφανίζονται και σε άλλες απάτες. Για τη μορφή τους στα ψεύτικα μηνύματα δες το άρθρο για το ψεύτικο μήνυμα ή την υποστήριξη, χωρίς να επαναλάβουμε εδώ τα ίδια.

Δίνουν δωρεάν κρύπτο οι διάσημοι;

Όχι με τον τρόπο που τον παρουσιάζουν. Η FTC περιγράφει απατεώνα που παριστάνει διάσημο και υπόσχεται να πολλαπλασιάσει όποιο κρύπτο του στείλεις. Περιγράφει και τις υποσχέσεις για «δωρεάν χρήματα».

Υποθετικό παράδειγμα: εμφανίζεται μήνυμα από «γνωστό επιχειρηματία»: «Στείλε 0,1 bitcoin και θα επιστρέψω 0,2 σε μία ώρα». Το πρόβλημα δεν είναι το ποσό ούτε το όνομα. Είναι το μοτίβο «στείλε εσύ πρώτος». Όποιος θέλει πράγματι να σου δώσει κάτι, δεν χρειάζεται πρώτα το δικό σου.

Κάποιος που γνώρισα online μου προτείνει επένδυση. Είναι απάτη;

Αυτό είναι το πιο ύπουλο σενάριο, γιατί στηρίζεται στη συναισθηματική σχέση. Η FTC γράφει για ψεύτικα προφίλ, για εμπιστοσύνη που χτίζεται σιγά σιγά και για την παρότρυνση να περάσετε εκτός της πλατφόρμας γνωριμιών. Προσθέτει ότι ο απατεώνας μπορεί να προσφερθεί να σε βοηθήσει να ξεκινήσεις επενδύσεις σε κρύπτο. Η συμβουλή της είναι σαφής: ποτέ μην αναμειγνύεις διαδικτυακή γνωριμία και επενδυτικές συμβουλές.

Υποθετικό παράδειγμα: η Μαρία γνωρίζει online κάποιον που ζει «στο εξωτερικό». Μιλούν εβδομάδες. Μετά την ενημερώνει για μια «πλατφόρμα με σίγουρο κέρδος» και της προτείνει να βάλει πρώτα 500 €. Στην οθόνη εμφανίζονται κέρδη, που όμως δείχνουν μόνο αριθμούς, όχι χρήματα που μπορεί να πάρει. Όταν ζητά ανάληψη, της λένε ότι πρέπει να πληρώσει «φόρο» για να τα πάρει. Κάθε νέα πληρωμή τη δένει πιο πολύ και δεν φέρνει τα λεφτά πιο κοντά.

Η FTC συμβουλεύει επίσης: μην στέλνεις χρήματα ή δώρα σε κάποιον που δεν έχεις γνωρίσει από κοντά, κάνε αντίστροφη αναζήτηση εικόνας στο προφίλ και μίλα με κάποιον που εμπιστεύεσαι.

Ποια λίστα ελέγχου περνάω πριν εμπιστευτώ μια «ευκαιρία»;

Σταμάτα αν ισχύει έστω ένα από τα παρακάτω:

1. Υπόσχεται εγγυημένο κέρδος ή «σίγουρη» απόδοση.
2. Δεν εξηγεί πού πηγαίνουν τα χρήματα και πώς δουλεύει η επένδυση.
3. Σε πιέζει να αποφασίσεις τώρα.
4. Ζητά πληρωμή μόνο σε κρύπτο.
5. Σε βρήκε αναπάντεχα ή σε γνώρισε online και μιλά ήδη για επένδυση.
6. Δεν μπορείς να πεις τι γίνεται αν θελήσεις ανάληψη.

Το 1, το 3, το 4 και το 5 βγαίνουν από τα μοτίβα της FTC. Το 2 και το 6 είναι δική μας πρακτική συμβουλή. Το 6 είναι δική μας πρακτική συμβουλή, όχι κανόνας της FTC: αν δεν μπορείς να περιγράψεις με δικά σου λόγια πώς παίρνεις τα χρήματά σου πίσω, μην τα βάλεις.

Μετά, κάνε ένα πράγμα που αξίζει περισσότερο από κάθε εργαλείο: πες το σε άνθρωπο που εμπιστεύεσαι. Η FTC το συμβουλεύει: σταμάτα και μίλα με κάποιον. Η απάτη ζει από τη μοναξιά της απόφασης.

Μπορώ να πάρω πίσω τα κρύπτο αν τα στείλω σε απατεώνα;

Συνήθως όχι. Η FTC επισημαίνει ότι οι πληρωμές σε κρύπτο κατά κανόνα δεν αντιστρέφονται. Για τον ίδιο λόγο υπάρχει και ο έλεγχος πριν από κάθε αποστολή: βλέπε τι ελέγχεις πριν στείλεις κρύπτο.

Αν πλήρωσες ήδη, μην περιμένεις. Η FTC προτείνει να επικοινωνήσεις με την τράπεζα ή την εταιρεία πληρωμής, αν χρησιμοποίησες τέτοιο μέσο. Ενημέρωσε και τις αρμόδιες αρχές της χώρας σου. Μην πληρώσεις επιπλέον «για να ξεκλειδώσεις» τα χρήματα.

Αν έχεις και λογαριασμό σε exchange, ρίξε μια ματιά στο πώς ασφαλίζεις τον λογαριασμό σου, γιατί οι απάτες συχνά συνδυάζονται με πρόσβαση σε λογαριασμούς.

Τι σημαίνει αυτό για σένα;

• Κάνε τη λίστα των 6 σημείων πριν από κάθε «ευκαιρία». Ένα σημάδι αρκεί για να σταματήσεις.
• Δώσε χρόνο στον εαυτό σου. Αν σε πιέζουν να αποφασίσεις σήμερα, η πίεση είναι το μήνυμα.
• Μην αναμειγνύεις γνωριμίες και χρήματα. Όσο κι αν εμπιστεύεσαι κάποιον που δεν έχεις δει από κοντά, μην του στέλνεις τίποτα.
• Πες το σε κάποιον που εμπιστεύεσαι πριν στείλεις. Και αν πλήρωσες ήδη, ενημέρωσε αμέσως την τράπεζα ή την εταιρεία πληρωμής.

Οι ενδείξεις δεν αποδεικνύουν από μόνες τους απάτη. Αν όμως δεν μπορείς να εξηγήσεις πού πάνε τα χρήματα, η απάντηση πιθανότατα είναι να μην τα στείλεις.